Niska svijest o koristima i značaju sprječavanja nastanka otpada, njegove ponovne upotrebe i recikliranja u kombinaciji sa neadekvatnim politikama i nedostatkom ulaganja u infrastrukturu za odvojeno prikupljanje i tretman otpada, dovela je do toga da Srbija i Bosna i Hercegovina odlažu 95% nastalog otpada i tako bespovratno gube vrijedne resurse, istovremeno stvarajući pritisak na zajednicu, ekonomiju i okoliš. Ovi izazovi su rezultat ekonomske situacije, ali i tradicionalnog pristupa da se upravljanje otpadom tretira kao socijalna kategorija.
Evropska unija je prepoznala ove probleme i finansijski podržala sprovođenje projekta „Opštine sa nula otpada“ u okviru IPA programa prekogranične saradnje Srbija – Bosna i Hercegovina 2014-2020 sa ciljem postizanja dugoročne resursne efikasnosti u sektoru upravljanja otpadom.
Kroz primjenu zajedničkih akcija baziranih na principima nula otpada i cirkularne ekonomije, projekat nastoji da ojača održivi razvoj u preko 90 jedinica lokalne samouprave prekograničnog područja Srbije – BiH. Zajedno ga od 1. marta 2021. godine sprovode Centar za energiju okolinu i resurse – CENER 21 iz Sarajeva (BiH) i Inženjeri zaštite životne sredine – EEG iz Novog Sada (Srbija), a trajat će 24 mjeseca. Ukupni budžet projekta je 413.608,44 eura, od čega je Evropska unija obezbijedila 351.567,17 eura bespovratnih sredstava. Tijelo za ugovaranje ovog projekta je Ministarstvo finansija, Sektor za ugovaranje i finansiranje programa iz sredstava Evropske unije (CFCU), Republike Srbije.
Projekat je dizajniran da odgovori potrebama lokalnih aktera koji se bave pružanjem usluga iz oblasti upravljanja otpadom kroz uvođenje novog, održivog koncepta u kojem se otpad posmatra kao resurs i koji kroz održive prakse doprinosi društveno – ekonomskom razvoju.
Šest pilot opština iz prekograničnog područja Srbija – BiH poslužit će kao primjer dobre prakse kroz koji će se široj javnosti i interesnim stranama u sektoru predstaviti koristi uvođenja koncepta nula otpada, koji je već zaživio u zemljama Evropske unije. Aktivnosti koje će se sprovoditi na području i u saradnji sa lokalnim akterima odgovornim za upravljanje otpadom uključuju:
- Izradu akcionih planova za koncept “nula otpada”
- Izradu investiciono – tehničke dokumentacije za koncept “nula otpada”
- Izradu interaktivnih GIS mapa sa lokacijama divljih deponija
- Trening program za predstavnike i predstavnice komunalnog preduzeća zaduženog za upravljanje otpadom i lokalnih zajednica o odvojenom prikupljanju otpada
- Zajedničku studijsku posjetu regionalnom centru za upravljanje otpadom u Mariboru, Slovenija
- Nabavku i instalaciju opreme za poboljšanje usluga upravljanja otpadom i povećanja recikliranja koja podrazumijeva nabavku kontejnera za suhi otpad koji se može reciklirati, kontejnera za ostali miješani otpad i kompostere za organski, mokri otpad iz domaćinstava
- Čišćenje odabrane divlje deponije i postavljanje kontejnera za otpad kapaciteta 7 m3.
Za obrazovne institucije prekograničnog područja predviđena je priprema i sprovođenje programa vannastavnih aktivnosti koji će edukovati učenike i učenice i njihove nastavnike i nastavnice o konceptu cirkularne ekonomije u kojoj se reciklaža i ponovna upotreba prepoznaju kao nova poslovna prilika. Šest srednjih škola u pilot opštinama će dobiti vrijednu opremu za recikliranje plastike radi praktične primjene stečenih znanja o cirkularnoj ekonomiji.
Dodatno, projektom je predviđeno jačanje kapaciteta za sve relevantne interesne strane u sektoru kroz organizovanje trening programa i konferencija te pripremu smjernica o najboljim praksama s ciljem unapređenja znanja o konceptu nultog otpada i načelima cirkularne ekonomije. Kroz navedene aktivnosti pokrenut će se dijalog i promovisati dobre prakse upravljanja otpadom, neophodne u procesu tranzicije sa linearnog na cirkularni koncept upravljanja otpadom koji je u obe zemlje tek u svojim začecima.
U mjesecu aprilu projektni tim planira posjete pilot opštinama i njihovim predstavnicima sa ciljem uspješnog iniciranja projektnih aktivnosti i definisanja uloga interesnih strana.