a zvanični Beograd je ulazak Crne Gore u EU „noćna mora“ jer bi to značilo definitivan gubitak kontrole nad ključnim dijelom zamišljenog „srpskog sveta“. Onog trenutka kada Crna Gora postane punopravna članica, ona izlazi iz sfere balkanskog blata i ulazi u pravni i bezbjednosni okvir gdje beogradske poluge moći više ne funkcionišu, kaže za Pobjedu Aleksandar Popov, direktor Centra za regionalizam iz Novog Sada i kopredsjednik Igmanske inicijative.
POBJEDA: Politički predstavnici Srba u Crnoj Gori otvaraju glavne političke teme iz Srbije: Milan Knežević je najavio otpriznavanje nezavisnosti Kosova i kreće 12. maja iz Zete, Andrija Mandić obilježava Dan sjećanja zbog žrtava u Jasenovcu. Da li su to akcije zahvalnosti Beogradu i SPC zbog odlikovanja koja su dobili ili su usmjerene ka njihovim biračima?
POPOV: Ta odlikovanja su za minule zasluge, a ovim akcijama tek treba da zasluže nova odlikovanja, ma koliko to koštalo Crnu Goru. Namenjene su i njihovim biračima, onosno homogenizaciji prosrpskih snaga. Ovde je reč o operativnom sprovođenju strategije Beograda koja ima jasan cilj: usporiti ili potpuno zaustaviti Crnu Goru na putu ka EU. Za zvanični Beograd, ulazak Crne Gore u EU je „noćna mora“ jer bi to značilo definitivan gubitak kontrole nad ključnim delom zamišljenog „srpskog sveta“.
Onog trenutka kada Crna Gora postane punopravna članica, ona izlazi iz sfere balkanskog blata i ulazi u pravni i bezbednosni okvir gde beogradske poluge moći više ne funkcionišu. Zato Knežević i Mandić otvaraju teme poput otpriznavanja Kosova ili Jasenovca upravo u trenucima kada Podgorica dobija pohvale iz Brisela. To su „tempirane bombe“ namenjene da prikažu Crnu Goru kao državu koja nije zrela za članstvo. Beograd to radi i kroz inicijative o „paketnom“ prijemu Zapadnog Balkana, pokušavajući da Crnu Goru veže za sudbinu onih koji su u večitoj čekaonici. Jedini adekvatan odgovor na ovakve pokušaje je hitno i bolje organizovanje svih građanskih i proevropskih snaga u Crnoj Gori. One moraju formirati jasan front koji će odbraniti evropsku budućnost od identitetskog inženjeringa. Isti taj recept važi i za Srbiju pred izbore koji će se verovatno održati ove godine.
POBJEDA: Iz Hrvatske su oštre reakcije na obilježavanje Dana sjećanja za Jasenovac: predsjednik Sabora Gordan Jandroković u tome vidi „elemente velikosrpske politike koji nijesu u interesu Crne Gore“, ministar vanjskih poslova Gordan Grlić Radman kaže da je to „politika koja kopa rovove i zaoštrava odnose između Hrvatske i Crne Gore“. Tomislav Sokol, europoslanik tvrdi da „Crna Gora može u EU samo preko Hrvatske, a Beograd joj može ponuditi samo blato ‘srpskog sveta'“ . Zašto svoju frustraciju Hrvatskom Srbija preliva na Crnu Goru?
POPOV: Crna Gora je ovde kolateralna šteta u pokušaju Beograda da kreira „jedinstven front“ protiv zapadnih vrednosti. Forsiranjem tema koje provociraju Zagreb, Beograd svesno gura Podgoricu u sukob sa susedom koji drži ključeve briselskih vrata. Strategija je providna: zavaditi Crnu Goru sa Hrvatskom kako bi se stvorio utisak da je region neraskidivo vezan u svojim konfliktima. Time se potvrđuje beogradski narativ da niko ne može napredovati samostalno. Svaka „oštra nota“ iz Zagreba ka Podgorici je mali poen za Beograd, jer dodatno kalja imidž Crne Gore kao „dobrosusedskog lidera“ i gura je nazad u balkansko blato.
Ovakvo ponašanje je direktan nastavak politike koju zvanični Beograd vodi prema Zagrebu, u što uvlači i Crnu Goru. Od početka protesta nakon pada nadstrešnice na železničkoj stanici u Novom Sadu, Beograd je plasirao teoriju da je hrvatska obaveštajna služba (SOA) direktno umešana u organizaciju „obojenih revolucija“ u Srbiji i na njoj i dalje istrajava. Na taj način režim pokušava da svaki građanski bunt predstavi kao stranu agresiju, a pobunjene studente i građane etiketira epitetima da su strani plaćenici, a uobičajena kvalifikacija je da su svi protivnici ovog represivnog režima ustaše. Prošle godine su proterani hrvatski građani koji su učestvovali na jednom stručnom skupu, a učestale su sramotne scene na granicama gde se vrši obostrano vraćanje i maltretiranje pojedinaca. Srbija koristi Hrvatsku kao dežurnog krivca za sve svoje unutrašnje neuspehe, a Crnu Goru kao poligon na kojem te frustracije pretvara u konkretnu političku štetu po evropske integracije. S druge strane vlastima u Zagrebu, čiji je deo ekstremno desni Domovinski pokret, odgovara ova situacija da homogenizuje svoje biračko telo.
Aleksandar Popov, FOTO: Privatna arhivaPOBJEDA: Osim trovanja javnog prostora nacionalističkim porukama ima li „srpski svet“ bilo kakav uticaj na donošenje ključnih političkih odluka?
POPOV: „Srpski svet“ deluje kao tiha okupacija institucija. Njegov uspeh se ne meri samo zapaljivim izjavama, već onim što se dešava ispod žita u bezbednosnom sektoru, prosveti i kulturi. Cilj je stvoriti atmosferu u kojoj su ključne odluke Crne Gore, od članstva u NATO do usklađivanja sa EU sankcijama, stalno pod znakom pitanja ili unutrašnjom opstrukcijom na početku navedena dva beogradska eksponenta. To je meka moć koja ima vrlo tvrde posledice: Crna Gora se spolja može činiti evropskom, ali ako su njeni unutrašnji mehanizmi u bilo kojoj meri podešeni na frekvenciju Beograda, ona postaje nefunkcionalna država koja samu sebe sapliće.
POBJEDA: Neizostavan promoter destabilizacije regiona i prijetnji o rastakanju BiH je Milorad Dodik. Da li su to njegovi posljednji politički koraci ili može ponovo da promijeni ruho ako se promijeni vlast u Srbiji?
POPOV: Dodik je prešao dug put od političara građanske orijentacije do političara koji, po prošlogodišnjoj oceni Marka Rubija, „podriva institucije Bosne i Hercegovine i ugrožava njenu sigurnost i stabilnost“. Dodik, iako više nema nijednu državnu funkciju, ključni je igrač u ovoj regionalnoj igri zadržavanja statusa kvo. Njegova retorika o secesiji služi kao savršen paravan za beogradske interese; dok se pažnja međunarodne zajednice troši na gašenje požara u Bosni, u senci se sprovodi pokušaj tihe integracije Crne Gore u „srpski svet“. Dodik će menjati ruho onoliko puta koliko mu Beograd sugeriše da je potrebno za opstanak te zajedničke strategije. On nije „usamljeni jahač“, već deo mehanizma koji ima zadatak da region drži u stanju trajnekrize, čime se obesmišljava ideja o brzom ulasku bilo koje države u EU.
Zabrinjavajuće je da je Dodik za samo godinu dana od navedene Rubijeve izjave, od čoveka koji je zajedno sa članovima porodice i bliskim saradnicima bio pod američkim sankcijama, odjednom postao poželjna ličnost u SAD koji ovih dana u Čikagu treba da dobije priznanje „U odbrani demokratije“!!! Ovo je svakako loša vest, pre svega za BiH, jer je tri decenije od Dejtona, umesto napora u pravcu stvaranja od nje stabilne države kao servisa svih građana, moguć i neki drugi rasplet koji bi produbio krizu ne samo u BiH, nego i u regionu u celini. Time bi se ostvario najgori mogući scenario da se u tom pogledu poklope stavovi Moskve pod Putinom i Vašingtona pod Trampom.
POBJEDA: Na koji način Brisel može da suzbije maligni uticaj Srbije antievropskog narativa na region?
POPOV: Brisel mora prestati da naseda na blefove o „regionalnoj saradnji“ koji služe samo za kupovinu vremena. Prve ozbiljne „packe“ su već stigle u vidu pretnje blokadom 1,7 milijardi evra iz Plana razvoja, što je direktna posledica autokratskog ponašanja vlasti u Srbiji. Konačno, izgleda da Brisel više ne želi da finansira režim koji guši nezavisno pravosuđe i slobodne medije, koji pokazuje brutalnost prema sopstvenim građanima na protestima, i koji sedi na dve stolice kada je u pitanju ruska agresija na Ukrajinu. Ta finansijska rampa je jasan signal: ne možete koristiti evropski novac da biste gradili antievropski sistem. Jedini lek za „srpski svet“ je brza i uspešna evropska Crna Gora, jer je to najjači dokaz da je balkanski nacionalizam poražen model.
pobjeda.me