NAUČNI OSVRT NA TRI DECENIJE DEJTONSKOG MIROVNOG SPORAZUMA
Sarajevo, 23. juni 2026 – U Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine danas je promoviran zbornik radova „Trideset godina Dejtonskog mirovnog sporazuma: dosezi u izgradnji mira i funkcionalne države“, nastao kao rezultat međunarodne naučne konferencije održane u novembru prošle godine, u organizaciji Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine i Univerziteta u Sarajevu.
Publikacija okuplja radove domaćih i međunarodnih naučnika koji su kroz interdisciplinarni pristup analizirali tri decenije provođenja Dejtonskog mirovnog sporazuma, njegove rezultate u očuvanju mira i izgradnji institucija, ali i izazove koji i dalje utiču na funkcionalnost države, ekonomski razvoj i proces evropskih integracija Bosne i Hercegovine.
Govoreći na promociji, akademik Mirko Pejanović istakao je da je na međunarodnoj naučnoj konferenciji učestvovao 21 naučni istraživač, među kojima je bilo i sedam istraživača iz inostranstva, te da su njihovi radovi objedinjeni u zborniku koji je predstavljen javnosti. Naglasio je da među učesnicima postoji visok stepen saglasnosti o tome da je „Dejtonski mirovni sporazum u proteklih 30 godina omogućio uspostavljanje i očuvanje mira u Bosni i Hercegovini, kao i izgradnju i razvoj državnih institucija, uključujući jedinstvene Oružane snage BiH, Graničnu policiju, Upravu za indirektno oporezivanje te prošireni sastav Vijeća ministara BiH.“
Prema njegovim riječima, ova institucionalna osnova omogućila je da Bosna i Hercegovina, u okviru geopolitičkog okvira uspostavljenog Dejtonskim sporazumom, razvija svoj strateški proces integracije u Evropsku uniju i NATO savez. Akademik Pejanović je dodao da su istraživači ponudili i niz prijedloga i ideja o budućoj ulozi Ureda visokog predstavnika i međunarodne zajednice u Bosni i Hercegovini, te da je konferencija rezultirala preporukama sistematizovanim u pet tematskih cjelina, koje su u cijelosti objavljene u zborniku.
Na kraju je zaključio da Bosna i Hercegovina ima strateški cilj članstva u Evropskoj uniji, te da je za njegovo ostvarenje neophodno ubrzanje reformskih procesa, pri čemu ključnu ulogu u podršci tom procesu mogu imati Ured visokog predstavnika i specijalni predstavnik Evropske unije.
O ustavnim izazovima i mogućnostima reforme govorio je prof. dr. Kasim Trnka, istakavši da je Dejtonski mirovni sporazum uspješno zaustavio rat, ali da je istovremeno ostavio niz demokratskih i institucionalnih nedostataka koji opterećuju funkcionisanje države. Ukazao je na činjenicu da postojeći ustavni okvir omogućava političke blokade i otežava provođenje neophodnih reformi, uključujući implementaciju presuda Evropskog suda za ljudska prava. Kao jedan od mogućih puteva naprijed, naglasio je potrebu otvaranja široke stručne i društvene rasprave o principima ustavne reforme koja bi Bosnu i Hercegovinu približila savremenim evropskim demokratskim standardima.
„Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine bi mogla predložiti formiranje internacionalne ekspertne grupe koju bi činili kredibilni stručnjaci iz naše i susjednih zemalja, uključujući predstavnike evropskih relevantnih institucija. Ta grupa bi trebala da predloži principe reforme ustavnog uređenja u skladu sa savremenim demokratskim principima. Takav dokument bi trebao da bude predmet najšire demokratske rasprave koja bi se vremenski mogla podudariti s kampanjom za predstojeće opšte izbore koji će se održati u oktobru 2026. godine“, zaključio je prof. dr. Kasim Trnka.
Dopisni član ANUBiH Fikret Čaušević predstavio je analizu ekonomskog razvoja Bosne i Hercegovine u periodu od 1995. do 2025. godine, naglasivši da je zemlja, uprkos najtežoj početnoj poziciji među postjugoslavenskim tranzicijskim ekonomijama, ostvarila značajne makroekonomske pomake, posebno u rastu izvoza i povećanju ekonomske kompleksnosti. Istovremeno je upozorio da razvojne potencijale zemlje i dalje ograničavaju politička nestabilnost, institucionalne blokade, nedovoljna ulaganja u istraživanje i razvoj te negativni demografski trendovi izazvani intenzivnim iseljavanjem stanovništva.
„Iako postoje vidljivi ekonomski pomaci, dugoročne razvojne perspektive Bosne i Hercegovine ostaju ograničene kombinacijom ratnog naslijeđa, demografskih trendova i političke nestabilnosti“, zaključio je prof. dr. Fikret Čaušević.
Tokom promocije istaknuto je da zbornik predstavlja vrijedan doprinos naučnom razumijevanju jednog od najvažnijih perioda savremene historije Bosne i Hercegovine. Radovi okupljeni u ovom izdanju, zajedno s preporukama proisteklim iz međunarodne naučne konferencije, nude naučno utemeljene smjernice za jačanje mira, demokratskih institucija, ekonomskog razvoja i evropske perspektive Bosne i Hercegovine.
Promociju zbornika radova svojim prisustvom podržali su rektor Univerziteta u Sarajevu Tarik Zaimović, savjetnica federalne ministrice obrazovanja i nauke Belma Trajkov i predsjedavajući Gradskog vijeća Grada Sarajeva Alen Girt, te predstavnici ambasada Kuvajta, Turske i Češke Republike u Bosni i Hercegovini.
Objavljivanjem ovog zbornika Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine nastavlja svoju misiju podsticanja naučnog dijaloga o ključnim društvenim, političkim i ekonomskim pitanjima te pružanja stručnog doprinosa oblikovanju održivog razvoja Bosne i Hercegovine. Zbornik radova dostupan je i u digitalnoj formi na web stranici Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine.