Limbo u letnjem periodu – Limbo në kohë vere – Лимбо во летниот период

Slađana Ljubičić

Sunce je tog letnjeg jutra bilo nepristojno snažno, toliko da se činilo kako će se nevešti grafit „Anti-antifa“ otopiti i nestati sa betonskog stuba Železničke stanice Novi Sad. Tim pre što je napisan sa oklevanjem, vrlo stidljivo, sitnim slovima. Osuđen na propast istog trenutka kad je osvanuo na toj sunčanoj strani stuba.

Kao i svaka utvara, kako za sebe voli da kaže, Mona nije mogla da oseti tu silinu toplog vazduha zbog koje su živa bića danas bivala bliža njoj – mrtvoj. Vremenske prilike nisu je ugrožavale, za
razliku od nemirnih tela putnika koja su, prolazeći kroz nju, sekla njen univerzum snagom mačete, tim svojim oznojanim, malenim univerzumima. Pripila se uza stub, kako bi ih sve izbegla, te joj slova dođoše u visinu ramena. Nisu joj smetali živi, već njihova patetika. Ovaj natpis upravo se u to ubrajao, razmišljala je – za popizdit’ koliko je dosadno. Lutajućim dušama većinu vremena biva dosadno kao u čekaonici. I dok čekaš da iz jednog sveta pređeš u drugi, trudiš se da se nekako zabaviš. Strahovi živih nisu bili ni na listi razbibriga, a još manje zabave. Nije tako zanimljivo kao u horor pričama (koje ipak pišu živi).

Da nisu bili mrtvi, Denis i Danilo sigurno bi kasnili. U ovakvim okolnostima to je nemoguće. Ne mogu se pijani uspavati, jer ne mogu ni da se napiju, ni da zaspu. Usud, tvrde obojica. Ne moraju da se pakuju, jer ništa osim prnja u kojima su skončali nemaju. Pošto ne mogu oboleti, niti biti povređeni u uličnoj tuči, znači – nisu ni u hitnoj zaglavili.

Gde li su te budale, pitala se Mona, nadajući se da se nisu odlučili da prate Lemija Kilmistera do kuće, uvereni da će im se uskoro pridružiti. Prisetila se sinoćnjeg koncerta Motorheada, te se za trenutak prepala da bi to moglo biti istina, jer je taj stari čovek jedva sišao sa bine. Dogovor je bio da će se naći trećeg dana Exita na starom mestu. Nije znala zašto menjaju plan i odlaze iz grada kada su ostala još dva dana festivala. Ako se ne pojave uskoro, otići će do obližnjeg Železničkog parka, samo da ne sluša ljude kako cmizdre zbog vrućine, kojoj pokušavaju da prikače krivicu za sve svoje neuspehe u ovom danu.

Uveravala je sebe da je cool, pokušavajući da odglumi pokrete strpljive osobe. Kao da je neko može videti. Pomislila je kako bi, da je živa, bila ljuta i na ovu dvojicu i na vreli jedanaesti dan jula. Setila se kako joj je vrućina bila nepodnošljiva, a leta u Slavoniji nešto najdosadnije tokom godine. Prisećala se i posmatrala žive lutke oko sebe. Naivno su čekale vozove koji će im pomoći da još brže prožive svoje živote, ne primećujući privilegiju vlastitog starenja. Da je, kojim slučajem, ubijena u dubokoj starosti, možda im ne bi toliko zavidela. Ovako, prezire svaku godinu koju je proživela, a ima ih ukupno četrdeset, smatrajući ih dobrim delom odgovornima za svoju smrt. Nema boljeg plena od rasne žene ratnog neprijatelja, zar ne? Malo čišćenja njene krvi sa uniforme i pesnica nisu ništa u odnosu na toliku slast sa zrelih butina, kojom ćemo se počastiti kao rimski osvajači slatkim vinom.

I taman kada je zaronila u očaj, koji je uvek obgrli, još kod prve misli o vlastitoj smrti, Denis i Danilo se pojaviše. Smušeni i bleđi nego što mrtvaci obično bivaju.

„Gospodo saputnici, reklo bi se da vi o bontonu niste znali ništa ni za života, čim možete i mrtvi toliko kasniti. Šta se dogodilo? Zašto iznenada odlazimo? Jeste li kidnapovali Lemija? Da li smo u opasnosti?“, našali se Mona kad primeti da joj glumljenje strpljenja ne polazi za rukom.

„Kakav Lemi, šta pričaš? Daleko bilo!“, ustuknu Danilo.

Tada na brzinu skupi tri prsta i prekrsti se. Ostali mu neki nekontrolisani pokreti od života, šta li. Nije da taj veruje u boga. Ne veruje Danilo još otkad mu je metak rasporio utrobu. Dok je krvario, psovao ga je na sav glas, razočaran u njegovu varljivu ćud. A onda je psovke, zajedno sa telom ovog mladog apsolventa šumarstva, progutala reka Bosna.

„Živ je Lemi, umro nije, ne šali se time barem ti. Oprosti što kasnimo, od jutros smo malo neorganizovani“, nezgrapno je Denis pokušavao da verbalizuje svoju patnju.

Zaglavljen u pubertetu, nije znao svoje emocije ni sebi još posložiti, a kamoli drugima servirati.

„Govori, Denise, šta je! Govori, pa da idemo. I kuda ćemo? Imamo li neki plan ili ćete me opet vući po vašim rodnim zabitima? Ne mogu više po seoskim kafanama i slavama kako biste vas dvojica uhodili svoje porodice. Vidite ove mlade ljude oko nas! Turisti bezbrižni. Hajdemo za njima, samo malo da se sklonimo od ovog našeg naroda. Obećavam da ćemo se vratiti“, bunila se Mona.

„Sad i da hoćemo, ne možemo“, više za sebe promrmlja Danilo. Denis je oklevao, jer je znao da će je ono što joj ima reći rastužiti. Posle dvadeset godina zajedničkog smucanja po kvrgavim
balkanskim gudurama, vreme je za rastanak. Ipak, legitimno je bilo očekivati od nje da se raduje. Pa makar i na bizaran način, kako bizarnost čitavog ovog paralelnog kosmosa nalaže. Kako živa, tako i mrtva, Mona, cinična individualka, zamerala je svim utvarama upravo to prihvatanje sreće samo dok nekoga sahranjuju, ispraćajući ga zauvek iz limba. Momci su znali da je takva, jer se već odavno oprostila od ideje o vlastitom svečanom sprovodu. Pošto među živima nije imala porodicu ni prijatelje, već desetak godina njeno telo niko ni ne traži. Kada ju je napustila nada da će naći mir, ljutito je oterala i solidarnost sa ostalim izgubljenim dušama žrtava.

„Danas me sahranjuju… Znam da smo se dogovorili da ovog leta nećemo ići u Potočare, ali niko nije mogao znati da će moje telo pronaći baš ove godine. Znate i sami da bih voleo da budete
na mojoj dženazi. Pa toliko puta smo tabirili kako bi to izgledalo. A možda i ne bude jako tužno. Biće tamo svi, ali vi znate da mi niko nije važan kao vas dvoje. Evo, ovog puta nećemo slušati govorancije. A sećate se kako smo prošle godine plesali oko političara i plazili im se dok su bili za govornicom? E jest’ bilo zabavno“, dečje je skliznulo sa Denisovih usana, koje nikad neće okusiti ženska bedra.

Danilo se meškoljio oko stuba i pravio se da ne čuje. Eto baš je primetio grafit i procenio da mu treba čitava večnost za iščitavanje te dve reči. Znao je da ih Mona, tako bistra i racionalna, upravo posmatra kao dva mrtva glupa mediokriteta. Pokušavao je na sve načine da taj pogled izbegne. Kad god bi bio anksiozan, rupa u njegovoj utrobi počela bi da se širi. Mokra odeća na njemu postajala bi sve teža. Ako se uskoro ne pribere, odaće ga smrad reke koja mu miruje u plućima, i čeka ovakve situacije da se uskomeša. Od sutra tri musketara prelaze u dvojac. Treba biti nesebičan kako bi se radovao tuđem spasenju.

Monu ova vest o pronalasku Denisovog tela nije iznenadila. Ali ni oduševila.

Ćutke su se spustili na prugu. Uskoro će se sresti sa dušama ostalih, te je ovo zadnji čas za oproštaj. Zagrlili su se. Ko zna koliko bi još ostali tako spojeni da nisu osetili poigravanje u grudima.
Voz iz Beograda bio je tek u Sremskim Karlovcima kada su ove tri lutalice mogle da namirišu njegov dolazak. Šine su emitovale energiju hladne čelične zveri koju, na takvoj udaljenosti, mogu da prepoznaju samo podjednako hladna stvorenja.

„Bićemo uz tebe dok tvoj tabut budu spuštali u zemlju. Ništa se ne brini, dečkonjo“, tiho je rekla Mona, spustivši ruku na Denisovo levo rame.

„Drago nam je da će bar jedno od nas okončati svoje lutanje“, dodao je Danilo.

„Nadam se da će sve proteći u redu. Samo za mater brinem. Osećam da će biti neke pizdarije. Jedva čekam da se sunce spusti i sve ovo okonča“, iznenadio ih je svojom brigom Denis.

„Ti svakako ne možeš uticati na to. Ne lupaj svoju lepu glavu. Opusti se i prepusti crnoj zemljici“, tešila ga je Mona, premda ni sama nije verovala vlastitim rečima. Optimizam je smatrala
precenjenim.

Osvrtali su se oko sebe. Ljudi su stiskali prtljag i cupkali. Trebalo je da svakog časa voz uđe u stanicu.

„Šta mislite, koliko nestalih, ubijenih, tajno zakopanih može stati u jednu kompoziciju? Koliko je vozova potrebno za sve nas?“, pitao je Danilo.

„Ne zna im se broj, kô ni nama“, uvek spreman odgovor ima Mona. „Iskreno, brinem se za ove ljude. Neznanje o putovanju nâs utvara drži ih u šaci. Ne znaju živi da neće spokojno živeti dok se vozovi o kojima ti razmišljaš ne isprazne, dok svaka duša ne siđe na svojoj stanici. Puno nas je oko njih, a to im kvari auru. Bez mira naših duša nema mira ni među njima.“

Podne je. Bljesnu odsjaj sa žice kojom su bile vezane Denisove ruke. To je bio znak da je vreme za pokret.

Iako je usporavao dok je pristizao na peron, voz je i dalje imao tu snagu da rasprši troje prijatelja na najsitnije molekule, prodirući kroz njih.

„Idemo te pokopati.“

Priča je objavljena u okviru zbirke kratkih priča na temu pomirenja, izabranih sa „Biber“ konkursa, koji je organizovan tokom prošle godine.
U zbirci je 25 izabranih priča, od kojih su tri, autorka/ki Vladimira Tabaševića, Nadie Geras i Slađane Ljubičić nagrađene na konkursu. Izabrane i nagrađene priče odabrao je žiri koji su činili Doruntina Basha, Faruk Šehić i Bojan Krivokapić.
Kako je „Biber“ konkurs bio višejezični, u zbirci su sve priče objavljene na bosanskom/hrvatskom/crnogorskom/srpskom, makedonskom i albanskom jeziku.
Zbirku možete preuzeti u pdf formatu na sledećem linku.

Slagjana Lubiçiq

Dielli atë mëngjes vere ishte papërshtatshmërisht i fortë, saqë dukej se grafiti i ngathët „Anti-antifa“ do të shkrihej e të zhdukej nga shtylla e betonit të stacionit hekurudhor Novi Sad. Sidomos
duke marrë parasysh se u shkrua me ngurrim, me shkronja shumë të ndrojtura, të vogla. U shkrua të dështojë që në çastin kur gdhiu në atë anë të shtyllës me diell.

Si çdo fantazmë tjetër, siç i pëlqen ta quajë veten, Mona nuk arriti ta ndjente atë fuqi të ajrit të ngrohtë për shkak të të cilit qeniet e gjalla sot i ngjanin shumë asaj – të vdekur. Kushtet e motit
nuk ndikonin në të, për dallim nga trupat e paqetë udhëtarësh të cilët, duke kaluar nëpër të, e prenin unversumin e saj me forcën e hanxharit, me universumet e tyre të djersitura, të vogla. U ngjit për shtylle, që t’u ikte të gjithëve, kështu që shkronjat i erdhën rrafsh te lartësia e supeve. Nuk i pengonin të gjallët, por patetika e tyre. Pikërisht ky mbishkrim bënte pjesë aty, mendonte ajo – me u tranu, sa bajat. Shpirtrat bredhës të shumtën e kohës mërziten, si në dhomën e pritjes. Dhe derisa pret që të kalosh nga njëra botë në tjetrën, përpiqesh të zbavitesh disi. Frikat e të gjallëve nuk ishin as në listën e kalimit të kohës, e lëre më në atë të argëtimit. Nuk është aq interesante si në tregime horori (të cilat prapëseprapë i shkruajnë të gjallët).

Të mos ishin të vdekur, Denisi dhe Danillo sigurisht do të vonoheshin. Në rrethana të këtilla kjo ishte e pamundur. Nuk mund t’i marrë gjumi të dehur, sepse as nuk mund të dehen e
as nuk mund t’i marrë gjumi. Fati, pohojnë të dytë. Nuk kanë nevojë të paketohen, sepse s’kanë asgjë pos rreckave me të cilat morën fund. Meqë nuk mund të sëmuren, dhe as të lëndohen në ndonjë rrahje në rrugë, do të thotë – as në emergjencë nuk kanë përfunduar.

Athua ku janë ata të marrë, pyetej Mona, duke shpresuar se nuk kishin vendosur ta përcillnin Lemi Kilmisterin deri në shtëpi, të bindur se ai shumë shpejt do t’u bashkëngjitej. Iu kujtua koncerti i mbrëmshëm i Motorheadëve, dhe për një çast u tremb se kjo do të mund të ishte e vërtetë, sepse ai burrë plak mezi kishte zbritur nga bina. Marrëveshja ishte të takoheshin ditën e tretë të Exitit te vendi i vjetër. Nuk e dinte pse po e ndërronin planin dhe po largoheshin nga qyteti kur kishin mbetur vetëm edhe dy ditë të festivalit. Nëse nuk shfaqen, do të shkoj te parku hekurudhor aty afër, të mos i dëgjoj njerëzit se si qahen për shkak të nxehtësisë, të cilës po përpiqen t’ia lënë fajin për krejt dështimet e tyre në këtë ditë.

E bindte veten se ishte cool, në përpjekje për ta luajtur rolin e e personave të durueshëm. Thuajse dikush mund ta shihte. Mendonte se si do t’u hidhërohej këtyre dyve në këtë ditë të
zjarrtë të njëmbëdhjetë korrikut, sikur të ishte gjallë. Iu kujtua se si nuk e duronte nxehtësinë, dhe se vera në Sllavoni ishte koha më e mërzitshme e vitit. Zgjonte kujtimet dhe i shikonte kukullat e gjalla rreth vetes. Me naivitet i prisnin trenat të cilët do t’u ndihmojnë që t’i jetojnë jetët më shpejt, pa e vërejtur privilegjin e plakjes së vet. Po të ishte vrarë, rastësisht, në moshën e thyer, mbase edhe nuk do t’i lakmonte aq shumë. Kështu, e urrente çdo vit që e ka jetuar, e gjithsej i ka dyzet, ndërsa pjesën e madhe të tyre i fajësonte për vdekjen e vet. Nuk ka pre më të mirë se gruaja e armikut të luftës, apo jo? Pak pastrim të gjakut të saj nga uniforma dhe pëllëmbët nuk është gjë në krahasim me një kënaqësi që të japin kofshët e majme, me të cilat do të gostitemi si pushtuesit romakë me verë të ëmbël.

Dhe tamam kur u fundos në dëshprim, që gjithmonë e mbërthen që nga mendimi i parë për vdekjen e vet, u shfaqën Denisi dhe Danillo. Më të çoroditur e më të zbehtë se të vdekurit e rëndomtë.

„Zotërinj bashkëudhëtarë, mund të themi se ju për bonton kurrë në jetë s’keni dëgjuar, meqë edhe të vdekur po vonoheni aq shumë. Çfarë ndodhi? Pse po shkojmë papritur? E keni kidnapuar
Lemin? Mos jemi në rrezik?“, bëri shaka Mona me të vërejtur se roli i të durueshmes nuk po i shkonte për dore.

„Çfarë Lemi, je në vete? Larg qoftë!“, u zmbraps Danillo.

Në atë çast shpejt e shpejt i bashkoi të tre gishtat dhe bëri kryq. I kishim mbetur disa lëvizje të pakontrolluara nga jeta, ashtu disi. Nuk është se ai besonte në Zot. Nuk beson Danillo qëkur plumbi ia preu barkun. Derisa i shkonte gjaku, shante me gjithë forcën, i dëshpëruar me karakterin e tij të paparashikueshëm. Dhe pastaj të sharat, bashkë me trupin e këtij absolventi të ri të pylltarisë, i përpiu lumi Bosna.

„Lemi është gjallë, nuk ka vdekur, të paktën ti mos bëj shaka me këtë punë. Kërkojmë falje që u vonuam, prej mëngjesit jemi pak të paorganizuar“, Denisi me ngathtësi përpiqej ta verbalizonte dhembjen e tij.

I ngujuar në pubertet, nuk e kontrollonte dot as veten as emocionet e veta, e lëre më t’u shërbente të tjerëve.

„Fol, Denis, si është puna! Fol, e të shkojmë. Dhe ku po shkojmë? Kemi ndonjë plan apo prapë do të më ngrehni nëpër vatanet tuaja? Nuk mundem më nëpër kafene të fshatit e nëpër festa familjare që ju t’i spiunoni familjet tuaja. Shikojini këta të rinj përreth nesh! Turistë pa brenga. Shkojmë pas tyre, veç të ikim pak nga ky popull yni. Ju premtoj se do të kthehemi“, ankohej Mona.

„Tani edhe po të donim, nuk mundemi“, murmuroi më shumë si në vete Danillo.

Denisi ngurronte, sepse e dinte se ajo që do t’i thotë do ta trishtonte. Pas njëzet vitesh bredhjeje të përbashkët nëpër lugore të Ballkanit gunga-gunga, erdhi koha e ndarjes. Megjithatë, ishte
legjitime të pritej që ajo të gëzohej. Qoftë edhe në mënyrë bizare, ashtu siç kërkon bizariteti i gjithë këtij kosmosi paralel. Si e gjallë, ashtu edhe e vdekur, Mona, person cinik, ua zinte për të madhe të gjitha fantazmave pikërisht për shkak të atij pranimi të lumturisë vetëm derisa ta varrosin dikë, duke e përcjellë përgjithmonë nga limboja. Djemtë e dinin se ishte e tillë, sepse moti e kishte braktisur idenë e varrimit të vet solemn. Meqë nuk kishte familje dhe miq në mesin e të gjallëve, ka dhjetë vjet që trupin e saj as që e kërkon dikush. Kur e braktisi shpresa se do të gjente paqe, me hidhërim e përzuri edhe solidaritetin me shpirtrat tjerë të humbur të viktimave.

„Sot po më varrosin… E di se jemi marrë vesh që këtë verë nuk do të shkojmë në Potoçare, por askujt nuk i ka shkuar mendja që pikërisht këtë vit do ta gjenin trupin tim. E dini edhe vetë se do të doja të ishit të pranishëm në xhenazën time. Sa e sa herë e kemi bluar këtë punë se si do të dukej e gjithë kjo. Ndoshta edhe nuk do të jetë shumë e trishtueshme. Të gjithë do të jenë atje, por ju e dini se për mua askush nuk është më i rëndësishëm se sa ju të dy. Ja, kësaj radhe nuk do të dëgjojmë fjalime. Ju kujtohet se si vitin e kaluar vallëzonim rreth politikanëve dhe ua nxirrnim gjuhën derisa ishin në binë? Ah sa kënaqësi ishte, i shpëtoi Denisit nga buzët fëmijërore, të cilat kurrë nuk do ta puthin gjoksin e gruas.

Danillo përpëlitej rreth shtyllës dhe bëhej sikur nuk dëgjonte. Sapo e kishte vërejtur grafitin dhe vlerësoi se do t’i duhej një përjetësi e tërë për t’i lexuar ato dy fjalë. E dinte se Mona, aq e zgjuar dhe e arsyeshme, ata i shikonte pikërisht si dy mediokritete të marra e të pajetë. Përpiqej në të gjitha mënyrat ta shmangte shikimin. Saherë që ishte i tendosur, vrima në barkun e tij fillonte të zgjerohej. Rrobat e lagura në trupin e tij bëheshin më të rënda. Nëse nuk e merr veten shumë shpejt, do ta tradhtojë kutërbimi i lumit i cili fle i qetë në mushkëritë e tij, dhe pret situata të këtilla që të përzihet. Që nga nesër, tre musketarët bëhen dy. Duhet të mos jesh egoist që t’i gëzohesh shpëtimit të tjetrit.

Ky lajm për gjetjen e trupit të Denisit nuk e befasoi Monën. Por as nuk e ngazëlleu.

Pa folur zbritën poshtë hekurudhës. Së shpejti do të takohen me shpirtrat e të tjerëve, dhe ky është çasti i fundit për ndarje. U përqafuan. Kushedi edhe sa kohë do të qëndronin ashtu të puthitur sikur të mos e ndjenin një lëvizje në krahëror. Treni nga Beogradi as nuk e kishte kaluar Sremski Karlovcin kur këta tre bredhës e nuhatën ardhjen e tij. Hekurudhat përçonin energji të bishës së ftohtë prej çeliku të cilën, në një largësi të tillë, mund ta vërejnë vetëm krijesat që gjithashtu janë të ftohta.

„Do të jemi pranë teje kur ta lëshojnë tabutin tënd në dhe. Hiç mos u mërzit, djalo, tha Mona me qetësi, duke e vënë dorën mbi supet e Denisit.

„Na vjen mirë që të paktën njëri nga ne do ta përfundojë bredhjen e vet“, shtoi Danillo.

„Shpresoj që gjithçka të shkojë mirë. Veç për nënën brengosem. Kam përshtypjen se do të bëhet ndonjë hallakamë. Mezi pres të perëndojë dielli dhe e gjithë kjo të marrë fund“, i befasoi Denisi me brengën e tij.

„Ti gjithsesi nuk mund të ndikosh në këtë punë. Mos e vraj kokën tënde të bukur. Relaksohu dhe jepju tokës së zezë“, e ngushëllonte Mona, megjithëse as ajo nuk u besonte fjalëve të saj.

Optimizmin e konsideronte të tejvlerësuar.

Ktheheshin rrotull. Njerëzit mbaheshin për valixhe dhe valviteshin. Në çdo çast pritej që treni të hynte në stacion.

„Çka mendoni, sa të zhdukur, të vrarë, e të varrosur fshehurazi mund t’i zërë një kompozicion? Sa trena duhen për të gjithë ne?“, pyeste Danillo.

„Nuk u dihet numri, ashtu si neve“, Mona ka gjithmonë një përgjigje të gatshme. „Sinqerisht, brengosem për këta njerëz. Fakti që nuk dinë për udhëtimin e fantazmave, i mban në pëllëmbë
të dorës. Nuk e dinë të gjallët se nuk do të jetojnë të qetë përderisa trenat për të cilët e ke fjalën nuk zbrazen, përderisa çdo shpirt nuk zbret në stacionin e vet. Jemi shumë rreth tyre, e kjo ua prish aurën. Pa paqen e shpirtrave tanë, nuk ka as paqe në mesin e tyre.“

Është mesditë. Shkrep shkëlqimi nga teli me të cilin ishin lidhur duart e Denisit. Kjo ishte shenjë se ishte koha për nisje.

Edhe pse e ngadalësonte hapin duke iu afruar peronit, treni ende e kishte atë fuqi që të na bënte neve tre miqve copë e grimë, duke depërtuar përtej nesh.

„Shkojmë të të varrosim.“

Përkthim: Qerim Ondozi

Kemi kënaqësinë të ju njoftojmë se ka dalur nga shtypi përmbledhja me tregime të shkurta me temën e pajtimit, të përzgjedhura nga konkursi „Biber“, i cili u organizua gjatë vitit që shkoi.
Përmbledhja përfshin 25 tregime të përzgjedhura, nga të cilat tri tregimet e autorëve/eve Vlladimir Tabasheviq, Nadia Geras dhe Sllagjana Ljubiçiq janë shpërblyer në konkurs. Tregimet e përmbledhura dhe të shpërblyera janë përzgjedhur nga juria e përbërë nga Doruntina Basha, Faruk Shehiq dhe Bojan Krivokapiq.
Duke marrë parasysh se konkursi „Biber“ ka qenë shumëgjuhësh, të gjitha tregimet në këtë përmbledhje janë të botuara në gjuhën boshnjake/kroate/malazeze/serbe/maqedone dhe shqipe.
Promovimet e kësaj përmbledhjeje tregimesh do të mbahen gjatë muajit maj në Sarajevë, Shkup e Beograd, dhe shpresojmë, më tutje, edhe në qytetet tjera në rajon.
Përmbledhjen mund ta shkarkoni në formatin pdf në linkun e mëposhtëm: http://biber.nenasilje.org.

Слаѓана Љубичиќ

Тоа летно утро сонцето беше непристојно силно, толку што се чинеше дека невештиот графит „Анти-антифа“ ќе се стопи и ќе исчезне од бетонскиот столб на Железничката станица во Нови Сад. Дотолку повеќе што е напишан со колебање, многу срамежливо, со ситни букви. Осуден на пропаст во истиот миг кога осамнал на сончевата страна на столбот.

Како и секој призрак, како што сака да каже за себе, Мона не можеше да ја почувствува силината на топлиот воздух поради која живите суштества денес беа поблиски до неа –
мртвата. Временските прилики не ја загрозуваа, за разлика од немирните тела на патниците кои, минувајќи низ неа, го сечеа нејзиниот универзум со сила на мачета, со тие свои испотени, малечки универзуми. Се припи до столбот за да избегне сè, и буквите ѝ дојдоа во висина на рамената. Не ѝ пречеа живите, туку нивната патетика. Овој натпис се вбројуваше токму во тоа, размислуваше – ама е досадно, да збеснеш. На душите што талкаат поголемиот дел од времето им е досадно како во чекалница. И додека чекаш да преминеш од еден свет во друг, се трудиш некако да се забавуваш. Стравовите на живите не беа ни на листата на разонода, а уште помалку забава. Не е толку интересно како во хорор приказните (кои сепак ги пишуваат живите).

Да не беа мртви, Денис и Данило сигурно ќе доцнеа. Во вакви околности тоа е невозможно. Не можат да се успијат пијани, зашто не можат ни да се напијат ни да заспијат. Судбина, тврдат обајцата. Не мораат да се пакуваат, бидејќи немаат ништо освен парталите во кои умреле. Бидејќи не можат да се разболат, ниту да бидат повредени во улична тепачка, значи не заглавиле ни во брза помош.

„Каде ли се тие будали?“, се прашуваше Мона, надевајќи се дека не одлучиле да го следат Леми Килмистер до дома, уверени дека наскоро ќе им се придружи. Се присети на синоќешниот концерт на Моторхед и за миг се исплаши дека тоа би можело да биде вистина, зашто тој стар човек едвај се симна од бината. Договорот беше дека ќе се најдат на третиот ден од Егзит на старото место. Не знаеше зошто го менуваат планот и си одат од градот кога останаа уште два дена од фествалот. Ако не се појават наскоро, ќе отиде до блискиот Железнички парк, само да не ги слуша луѓето како кенкаат поради жештината, на која се обидуваат да ѝ ја префрлат вината за сите свои неуспеси овој ден.

Се уверуваше себеси дека е кул, обидувајќи се да одглуми движења на стрплива личност. Како некој да може да ја види. Помисли дека ако е жива, би им била лута и на овие двајца и на врелиот единаесетти ден од јули. Се сети дека жештината ѝбеше неподнослива, а летото во Славонија нешто најдосадно во текот на годината. Се присети и ги набљудуваше живите кукли околу себе. Наивно ги чекаа возовите кои ќе им помогнат уште побрзо да ги проживеат своите животи, не забележувајќи ја привилегијата на сопственото стареење. Да беше, по некој случај, убиена во длабока старост, можеби немаше да им завидува толку. Вака, ја презира секоја година која ја проживеала, а ги има вкупно четириесет, сметајќи ги во голем дел одговорни за својата смрт. Нема подобар плен од расната жена на воениот непријател, зарем не? Малку чистење на нејзината крв од униформата и тупаницата не се ништо во однос на таа сласт од зрелите бутови, со кои ќе се почестиме како римски освојувачи со слатко вино.

И таман кога потона во очај, кој секогаш ја обзема уште при првата мисла за сопствената смрт, се појавија Денис и Данило. Збркани и побледи отколку што мртовците обично се.

„Господа сопатници, би се рекло дека вие не сте знаеле ништо за бонтон ни кога сте биле живи, штом можете и мртви да доцните толку. Што се случи? Зошто одненадеж заминуваме? Го киднапиравте ли Леми? Дали сме во опасност?“, се пошегува Мона кога забележа дека глумењето трпение не ѝпоаѓа од рака.

„Каков Леми, што зборуваш? Скраја да е!“, се штрекна Данило.

Тогаш набрзина ги спои трите прста и се прекрсти. Му останаа некои неконтролирани движења од животот, што ли. Не дека верува во Бога. Данило не верува уште откога куршумот му ја распори утробата. Додека крвавеше, пцуеше на цел глас, разочаран од неговиот измамнички нарав. А потоа пцовките, заедно со телото на овој млад апсолвент по шумарство, ги проголта реката Босна.

„Леми е жив, не умре, барем ти не се шегувај со тоа. Прости што доцниме, од утрово сме малку неорганизирани“, се обидуваше Денис невешто да го вербализира своето страдање.

Заглавен во пубертетот, не знаеше ни себе да си ги објасни своите емоции, а камоли да им ги сервира на другите.

„Зборувај, Денис, што е?! Зборувај, па да одиме. И каде ќе одиме? Имаме ли некој план или повторно ќе ме влечкате по вашите зафрлени родни краишта? Не можам повеќе по
селски кафеани и слави за вие двајца да ги шпионирате своите семејства. Гледајте ги овие млади луѓе околу нас! Безгрижни туристи. Ајде со нив, само малку да се тргнеме од овој наш народ. Ветувам дека ќе се вратиме“, се бунеше Мона.

„Сега и да сакаме, не можеме“, промрморе Данило, повеќе
за себе.

Денис се колебаше зашто знаеше дека она што има да ѝ го каже ќе ја растажи. По дваесет години заедничко влечкање по каменестите балкански теснеци, време е за разделба. Сепак, легитимно беше да се очекува од неа да се радува. Па макар и на бизарен начин, како што наложува бизарноста на целиот овој паралелен космос. Како жива, така и мртва, Мона, цинична индивидуалка, им забележуваше на сите призраци токму за тоа прифаќање на среќата само додека погребуваат некого, испраќајќи го засекогаш од лимбото. Момците знаеја дека е таква, зашто веќе одамна се прости од идејата за сопствен свечен погреб. Бидејќи меѓу живите немаше семејство ни пријатели, веќе десетина години никој не го бара нејзиното тело. Кога ја напушти надежта дека ќе најде мир, луто ја избрка и солидарноста со останатите изгубени души на жртвите.

„Денес ме погребуваат… Знам дека се договоривме дека ова лето нема да одиме во Поточари, но никој не можеше да знае дека моето тело ќе го пронајдат баш оваа година. Знаете и самите дека би сакал да бидете на мојата џеназа. Па толку пати замислувавме како би изгледало тоа. А може и да не биде многу тажно. Таму ќе бидат сите, но знаете дека никој не ми е важен како вас двајца. Еве, овој пат нема да слушаме говоранции. А се сеќавате како минатата година игравме околу политичарите и им се плазевме додека беа на говорницата? Баш беше забавно“, детски се лизна од усните на Денис, кои никогаш нема да вкусат женски бедра.

Данило се врткаше околу столбот и се правеше дека не ги слуша. Ете, баш го забележа графитот и процени дека му треба цела вечност за исчитување на тие два збора. Знаеше дека Мона, толку бистра и рационална, ги гледа како двајца мртви глупави медиокритети. Се обидуваше да го избегне тој поглед на сите начини. Кога и да беше анксиозен, дупката во неговата утроба почнуваше да се шири. Мократа облека на него стануваше сè потешка. Ако наскоро не се прибере, ќе го издаде смрдеата на реката која му мирува во белите дробови и ги чека ваквите ситуации да се раздвижи. Од утре тројцата мускетари стануваат двоец. Треба да бидете несебичен за да се радувате на туѓото спасение.

Веста за пронаоѓањето на телото на Денис не ја изненади Мона. Но не ја ни одушеви.

Молчејќи се спуштија на пругата. Наскоро ќе се сретнат со душите на останатите и ова е последен час за збогување. Се прегрнаа. Којзнае уште колку би останале така споени да не почувствуваа поигрување во градите. Возот од Белград беше дури во Сремски Карловци кога овие тројца талкачи можеа да го намирисаат неговото доаѓање. Шините ја емитуваа енергијата на студениот челичен ѕвер кој, на таква оддалеченост, можат да го препознаат само подеднакво студени суштества.

„Ќе бидеме со тебе додека го спуштаат твојот ковчег во земја. Не се грижи, момче“, тивко рече Мона, спуштајќи ја раката на левото рамо на Денис.

„Драго ни е што барем еден од нас ќе го заврши своето талкање“, додаде Данило. „Се надевам дека сè ќе помине во ред. Само се грижам за мајка ми. Чувствувам дека ќе има некои пиздарии. Едвај чекам сонцето да се спушти и сево ова да заврши“, ги изненади Денис со својата грижа.

„Ти секако не можеш да влијаеш на тоа. Не си ја чукај убавата глава. Опушти се и препушти ѝ се на црната земјичка“, го тешеше Мона, иако ни самата не веруваше во своите
зборови. Оптимизмот го сметаше за преценет.

Се вртеа околу себе. Луѓето го стискаа багажот и цупкаа. Возот требаше секој час да влезе во станицата.

„Што мислите, колку исчезнати, убиени, тајно закопани може да собере во една композиција? Колку возови се потребни за сите нас?“, праша Данило.

„Не им се знае бројот, како ни нашиот“, секогаш спремниот одговор на Мона. „Искрено, се грижам за сите овие луѓе. Незнаењето за патувањето на нас призраците ги држи во рака. Живите не знаат дека нема да живеат спокојно додека не ги испразнат возовите за кои размислуваш, додека секоја душа не се симне на својата станица. Нè има многу околу нив, а тоа им ја расипува аурата. Без мирот на нашите души, нема мир ни меѓу нив.“

Пладне е. Блеска отсјај од жицата со која беа врзани рацете на Денис. Тоа беше знак дека е време за движење.

Иако забавуваше додека пристигнуваше на перонот, возот и понатаму имаше сила да ги распрсне тројцата пријатели на најситни молекули, продирајќи низ нив.

„Одиме да те закопаме.“

Превод: Иван Шопов

Со задоволство ве известуваме дека е објавена збирката кратки раскази на тема помирување, избрани на конкурсот, „Бибер“ кој е организиран во текот на минатата година.
Во збирката има 25 избрани раскази, од кои три, на автор(к)ите Владимир Табашевиќ, Надиа Герас и Слаѓана Љубичиќ се наградени на конкурсот. Избраните и наградени раскази ги избра жирито во состав Дорунтина Баша, Фарук Шехиќ и Бојан Кривокапиќ.
Бидејќи конкурсот „Бибер“ беше повеќејазичен, во збирката сите раскази се објавени на босански/хрватски/црногорски/српски, македонски и албански јазик.
Промоциите на збирката ќе бидат одржани во текот на мај во Сараево, Скопје и Белград, а се надеваме, подоцна, и во други градови во регионот.
Збирката можете да ја преземете во ПДФ формат на следниот линк: http://biber.nenasilje.org.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


unesite broj *